ESET hé lộ Cereal: bộ công cụ mới của Turla thu thập email ngay bên trong Microsoft Exchange
ESET phân tích Cereal, bộ mã độc .NET của Turla biến máy chủ Exchange của nạn nhân thành điểm điều khiển và lặng lẽ thu thập email từ luồng thư.
LogSignT Team
Ngày 10/11/2026, ESET Research công bố phân tích về Cereal, một bộ công cụ mã độc .NET dạng module chưa từng được ghi nhận, nhắm vào máy chủ Microsoft Exchange. Theo báo cáo của nhà nghiên cứu Matías Porolli trên WeLiveSecurity, ESET quy kết Cereal "with high confidence" cho Turla. Điểm nổi bật là module CerealBox thu thập email từ bên trong dịch vụ vận chuyển thư của Exchange, một kỹ thuật mà ESET cho biết chưa từng được ghi nhận ở bất kỳ họ mã độc nào trước đây.
Bài viết này điểm lại ai đứng sau Cereal, các thành phần của bộ công cụ, cơ chế điều khiển (C&C) khác thường, các kỹ thuật thực thi .NET tinh vi và những chỉ dấu mà đội phòng thủ có thể dùng để săn tìm.
Phát hiện và nạn nhân
Theo ESET, bộ công cụ được phát hiện ngày 28/11/2025 trên máy chủ Exchange của một cơ quan chính phủ tại Kazakhstan. Sau khi tinh chỉnh khả năng phát hiện, ESET tìm thấy cùng bộ công cụ tại một cơ quan chính phủ Romania, bị xâm nhập ngày 23/12/2025. Ở Romania, CerealBox được cấu hình để đánh dấu email gửi đến hoặc từ các địa chỉ của NATO và EU. ESET chỉ mô tả hai vụ xâm nhập được xác nhận.
Turla (còn gọi là Snake) hoạt động ít nhất từ năm 2004 và được ESET mô tả là "widely assessed to be part of Russia's Federal Security Service (FSB)". Nhóm thường nhắm vào chính phủ, cơ quan ngoại giao và quốc phòng, chủ yếu ở châu Âu, Trung Á và Trung Đông. Theo dữ liệu đo lường của ESET, khoảng 70% số quốc gia bị Turla nhắm tới từ năm 2022 là các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ hoặc các nước châu Âu từng gắn bó chặt chẽ với Liên Xô. Cơ sở quy kết được nêu là việc Cereal được dùng song song với một thành phần khác đã được công khai liên kết với Turla, cùng những điểm tương đồng về ý tưởng với mã độc Turla cũ.
Các thành phần của Cereal
Tên Cereal xuất phát từ việc bộ công cụ dựa nhiều vào serialization (tuần tự hóa). Theo ESET, các thành phần gồm:
| Thành phần | Vai trò |
|---|---|
| CerealLoader | Nạp và chạy assembly .NET từ một tệp mã hóa; thành phần duy nhất được ghi xuống đĩa dưới dạng tệp .NET nhận diện được |
| CerealRunner | Chứa các tệp nhị phân mã hóa và tham số để chạy chúng; lõi thực thi lệnh |
| CerealSprinter | Tương tự CerealRunner, chỉ dùng để nạp và chạy các thành phần khác |
| CerealNeuron | Backdoor thụ động, không có lệnh dựng sẵn; chạy các assembly gửi tới qua yêu cầu mạng |
| CerealHermit | Biến thể của CerealNeuron không có chức năng mạng; đọc tệp lệnh mã hóa trên đĩa và ghi kết quả mã hóa |
| CerealIron | Injector nạp và chạy assembly .NET từ các tiến trình không phải .NET |
| CerealBox | Module thu thập email, được tiêm vào dịch vụ vận chuyển thư của Exchange |
| CerealMoth | Nhận một assembly và tên phương thức, nạp assembly rồi gọi phương thức đó |
Tên CerealNeuron gợi nhắc họ mã độc Neuron mà Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC) quy cho Turla vào năm 2017.
CerealBox: thu thập email từ bên trong luồng thư
Các hoạt động trước đây của Turla dùng transport agent, vốn để lại dấu vết cấu hình dễ thấy. Theo ESET, CerealBox thay vào đó tiêm vào tiến trình EdgeTransport.exe và bọc (wrap) các trình xử lý của những transport agent hợp lệ đã được nạp trong bộ nhớ. Lớp bọc chạy logic của CerealBox trước rồi trả quyền điều khiển cho mã gốc, nên luồng thư không thay đổi và không có agent mới nào xuất hiện trong cấu hình.
- Một email bị thu thập nếu có tệp đính kèm .doc, .docx hoặc .pdf và khớp ít nhất một danh sách mã cứng (người gửi, người nhận, chuỗi con trong tiêu đề hoặc tên tệp đính kèm), đồng thời không khớp danh sách bỏ qua.
- Email thu được được nén, mã hóa và lưu tạm xuống đĩa.
- Sau đó, kẻ tấn công dùng lệnh qua CerealNeuron để lấy về và xóa các tệp này.
ESET cho biết việc móc vào luồng thư từ bên trong dịch vụ vận chuyển chưa từng được ghi nhận ở họ mã độc nào và đòi hỏi hiểu biết chi tiết về pipeline nội bộ của Exchange.
C&C không cần máy chủ bên ngoài
Điểm khác thường nhất là chính máy chủ Exchange của nạn nhân đóng vai trò điểm điều khiển. Theo ESET, CerealNeuron không chủ động kết nối ra ngoài (beacon) mà thụ động lắng nghe các yêu cầu web đến trên những đường dẫn trông giống lưu lượng Exchange:
/owa/sdds/
/AUTODISCOVER/PROXYSERVICE/
/MICROSOFT-SERVER-ACTIVESYNC/INTEGRATED/API/Yêu cầu được mã hóa đúng và vượt qua nhiều bước kiểm tra toàn vẹn sẽ được giải mã và thực thi như lệnh; yêu cầu sai định dạng bị chuyển hướng tới một trang lỗi Exchange trông hợp lệ. ESET không xác định được địa chỉ IP mà kẻ tấn công dùng để gửi lệnh. Cách làm này loại bỏ nhu cầu về máy chủ do kẻ tấn công kiểm soát mà bên phòng thủ có thể chặn; ESET lưu ý Turla từng dùng các biến thể của cách tiếp cận này. Khi đường mạng không khả dụng, CerealHermit đóng vai trò dự phòng.
Mỗi lệnh là một chương trình .NET nhỏ đã biên dịch riêng (tệp CerealRunner), có chung cấu trúc và chỉ khác phần mã tác vụ. ESET quan sát thấy nhiều tệp như vậy và suy luận rằng có một framework nội bộ tự động hóa việc xây dựng và phân phối chúng. Các tác vụ được nêu gồm: lấy hộp thư hoặc tin nhắn qua Exchange Web Services; truy vấn Active Directory về máy tính, người dùng, nhóm và bản ghi DNS; truy vấn WMI như liệt kê tiến trình hay kết nối TCP; trích xuất LSA Secrets; liệt kê volume snapshot; và liệt kê, đọc, xóa tệp, thường là các tệp email do CerealBox lưu tạm.
Kỹ thuật thực thi .NET tinh vi
Chạy mã native trước khi .NET khởi động
Theo ESET, điểm vào .NET của CerealLoader gần như không làm gì, và breakpoint đặt ở phương thức độc hại sẽ không bao giờ kích hoạt. Thành phần này chạy mã native trước, dùng Vtable Fixups, một tính năng hiếm dùng trong đặc tả .NET, để chuyển sang một phương thức .NET ẩn mà dường như không có gì gọi tới.
Chiếm quyền thành phần Windows
CerealLoader được đặt với tên ncobjapi.dll trong thư mục C:\Windows\System32\wbem\, nơi WMI sẽ nạp nó; trong một chuỗi khác, nó giả danh wbemcomn.dll trong cùng thư mục. DLL độc hại chuyển tiếp các lời gọi hợp lệ để tiến trình chủ vẫn hoạt động bình thường.
Lạm dụng bộ đệm native image
Các tệp có tên như Microsoft.Exchange.Search.Mdb.ni.dll được đặt vào bộ đệm native image của .NET, khiến runtime nạp chúng thay cho thư viện thật. Tệp độc hại không chứa mã thực, nên .NET quay về dùng thư viện thật sau khi điểm vào native đã chạy. Trong một mẫu, mã chỉ kích hoạt khi tiến trình cha là dịch vụ tìm kiếm của Exchange.
Chỉ dấu phát hiện cho tổ chức
Bài viết của ESET không kèm hash, tên miền hay địa chỉ IP; danh sách IoC được ESET công bố trên GitHub và trong white paper đi kèm. Bài cũng không nêu phương thức xâm nhập ban đầu. Từ các chi tiết kỹ thuật trong báo cáo, các điểm có thể dùng để săn tìm gồm:
- Tên thành phần: CerealLoader, CerealRunner, CerealSprinter, CerealNeuron, CerealHermit, CerealIron, CerealBox, CerealMoth.
- Tệp DLL bất thường tên ncobjapi.dll hoặc wbemcomn.dll trong C:\Windows\System32\wbem\ không khớp bản gốc của Microsoft.
- Tệp Microsoft.Exchange.Search.Mdb.ni.dll lạ trong bộ đệm native image của .NET.
- Yêu cầu web tới các đường dẫn /owa/sdds/, /AUTODISCOVER/PROXYSERVICE/ và /MICROSOFT-SERVER-ACTIVESYNC/INTEGRATED/API/ trên máy chủ Exchange.
- Hoạt động bất thường bên trong tiến trình EdgeTransport.exe và các tệp mã hóa, nén lạ được lưu tạm trên máy chủ Exchange.
Kết luận
Cereal cho thấy Turla tiếp tục đầu tư vào việc biến máy chủ Exchange thành vừa là điểm thu thập vừa là trung tâm thực thi, như phần kết của báo cáo ESET nhấn mạnh. Việc móc vào luồng thư từ bên trong EdgeTransport.exe, dùng chính hạ tầng nạn nhân làm C&C và lạm dụng những ngóc ngách ít người biết của .NET khiến bộ công cụ này đặc biệt khó phát hiện bằng các biện pháp dựa trên mạng. Theo nhận định của LogSignT, đây là lời nhắc rằng máy chủ Exchange tại chỗ cần được giám sát như một tài sản có giá trị cao, không chỉ là hạ tầng thư điện tử.